Günümüzde ve günümüze gelene kadar çok büyük tartışmalara sebep olmuş, kimileri için ilham kaynağı kimileri içinse mücadele edilmesi gereken biri olarak kabul edilen bir alimdir İbni Teymiyye.
Kitap, beklediğimin üzerinde biyografik bilgilerin ek olarak fikirlere de odaklanan ve bunları karşılaştırmalı olarak sunan bir eser. Çeviri için de Emrah Kaya’ya teşekkür etmek gerek.
Okurken boş bilgi içeren veya istifade edilemeyen bir sayfa yoktu desem yeridir. Yazar önce İbni Teymiyye’nin hayatını aktardıktan sonra karşılaştırmalı olarak fikirlerine odaklanıyor. Bunu yaparken de yalnızca İbni Teymiyye’nin yaklaşımlarını değil karşı çıktığı veya kendisine karşı çıkan fikirleri sunarak okuyucuya da temel düzeyde bir fikir edinme fırsatı sunuyor. Bu görüşleri başlıklar altında belli bir sistematik içerisinde sunarak adım adım ilerliyor.
Kitaptan çıkarılabileceklere gelecek olursak; İbni Teymiyye şüphe yok ki yanlış anlaşılmış, yanlış anlaşılmak istenmiş ve yanlış anlatılmış bir alimdir. Günümüzde bazı çevrelerin aksettirdiğinin aksine uçlarda olmayan aksine orta yolu, günün şartlarını ve Müslümanların faydacılığını gözeten bir profil çizmektedir. Kendisinin aşırıcılara ilham kaynağı olması kendisini aşırıcı yapmaz.
Karşı çıktığı birçok hususta haklıdır. Bir insan olarak yanıldığı hususlar da elbette söz konusudur. Kendisi görüşlerini ortaya koyarken şiddetten uzak durmuş, şiddetin daha büyük zarar getireceğini ifade etmiş, diğer entelektüel yaklaşımlardan ileri derecede yararlanmıştır. Memlüklere hiç isyan etmemiş aksine onlarla birlikte Moğollara karşı cihada katılmıştır.
İbni Teymiyye’yi, Mutezile, Eşarilik, Sufilik yaklaşımlarıyla mücadele ederken görebildiğimiz gibi bu yaklaşımların doğru bulduğu fikirlerini benimserken de görebiliriz. Şüphe yok ki türbe ziyaretleri, cihad, bid’atlar konusunda haklı olduğu hususlar vardır. Teolojik hususlarda eleştirilebilir. Haklılıklarını kulluk ve ibadet temelli olarak aşırıya kaçılmasına karşı ifade eder. Kendisi temelde ne Sufiliğe ne de kabir ziyaretine karşıdır. O bu hususların kulluk ve ibadet bilincini zedelemesine, İslamın temel öğretisini bozmasına karşıdır. Onun için öncelikli olan kulluk ve ibadettir. Teoloji (kelam) hususu ise avamın tartışmaması, hiçbir şekilde gündemine almaması gereken bir durumdur.
Mezheplere de karşı değildir fakat avam ve kötü niyetli kişilere alan açacak şekilde herkesin kendisinin içtihatta bulunabileceğini ifade eder. Bu aslında aşırıcı olmadığını aksine düşünceyi fazla özgürleştirdiğini ortaya koyar. İbni Teymiyye realist ve faydacıdır. Mevcut durumu göz ardı etmez, daha az zararı daha çok zarara tercih eder. Onu keskinleştiren dönemin mevcut anlayışına karşı aykırı fikirleri öne sürmesidir.
Günümüze değin her isteyen kendisinden bir pay almıştır. Osmanlılar Kadızadeliler, Birgivi ve Akhisari bazı görüşlerinden faydalanmışlardır. Bugün reformist Müslümanlar, Vahabiler ve Selefiler kendisinin birçok görüşünü paylaşırlarken birçok görüşüne de aykırı bir anlayış içerisindedirler. El Kaide İbni Teymiyye’nin Moğol fetvasını dayanak göstererek küresel cihad ilan ederken el-Cema’atü’l İslamiyye aynı fetvalara dayanarak şiddeti sona erdirmeye kararı alabilmektedir.
Ülkemizde gereksiz ve aşırı bir İbni Teymiyye karşıtlığı söz konusudur. Bu durum fikirlerine karşı çıkmaktan öte bir anlam ifade etmektedir. Bu karşıtlığın aşırılığı maalesef daha büyük bir aşırılığı doğurmaktadır. Nitekim aşırılık her zaman başka bir aşırılığı doğurur. Bugün selefiliğin ülkemizde yaygınlaşmasının temel sebeplerinden biri İbni Teymiyye karşıtlığının altının boş olması, entelektüel olarak doldurulamamasıdır. İbni Teymiyye, okunduğu zaman bütün fikirlerine karşı çıkılmaktan çok uzak bir figürdür. Okundukça sempati gösterilecek bir alim olarak İbni Teymiyye’ye aşırı bir düşmanlık, aşılık yanlılarına fayda sağlamaktan başka bir şey sağlamayacaktır. Her alim gibi kendisinin de okunması, anlaşılması ve bu çerçevede değerlendirilmesi gerekir.
